Τρίτη, 20 Σεπτεμβρίου 2016

Παρουσίαση του βιβλίου "Ναπολέων Ζέρβας και το έπος της Εθνικής Αντιστάσεως του ΕΔΕΣ-ΕΟΕΑ" στις 21 Σεπτεμβρίου στην Αθήνα





Ο «Πανελλήνιος Σύνδεσμος Μαχητών καί Φίλων της Εθνικής Αντιστασιακής Οργανώσεως "Χ"» σας προσκαλεί στα γραφεία του, Πανεπιστημίου 64 , 6ος όροφος, σε συνεργασία με τις εκδόσεις "ΠΕΛΑΣΓΟΣ", διοργανώνουν εκδήλωση-βιβλιοπαρουσίαση, του βιβλίου του ιστορικού συγγραφέα Ιωάννου Αθανασόπουλου, το οποίο κυκλοφόρησε με τίτλο «Ναπολέων Ζέρβας και το Έπος της Εθνικής Αντιστάσεως του ΕΔΕΣ – ΕΟΕΑ»
την Τετάρτη 21 Σεπτεμβρίου στις 7 μ.μ. Είσοδος ελεύθερη.

Πέμπτη, 8 Σεπτεμβρίου 2016

Μανώλης Λίτινας: Εκτελέστηκε στις 8 Σεπτεμβρίου 1944, λίγο πριν από το χάραμα της λευτεριάς






Είναι 4:00 το πρωί της Παρασκευής 8 Σεπτεμβρίου 1944. Η πόρτα του κελιού ανοίγει για να περάσει ο ιερέας με τα Άχραντα Μυστήρια.

Οι μελλοθάνατοι, ανάμεσά τους και ο Μανώλης Λίτινας, δημοσιογράφος, εκτελούν το τελευταίο τους θρησκευτικό καθήκον προσπαθώντας να μη λυγίσουν.

Η ώρα πήγε 5.30 και οι Γερμανοί βιάζονται. Φορτώνουν τα καμιόνια τους με τον ανθό της νιότης και της λεβεντιάς για μια ακόμα φορά. Προορισμός το Χαϊδάρι.

Σε ένα άλλο καμιόνι που οδεύει στο αλσύλιο του Δαφνιού βρίσκεται η «Μπουμπουλίνα της Αντίστασης» Λέλα Καραγιάννη.
Είναι και για εκείνη η στερνή ώρα.

Ο Μανώλης μόλις που έχει προλάβει να γράψει δυο σημειώματα. Και όταν βρίσκει την ευκαιρία αφήνει να πέσουν τυλιγμένα στα μανικετόκουμπά του.

Λίγο αργότερα ένας πρωινός διαβάτης θα βρει το ένα και θα το διαβάσει με δάκρια στα μάτια:

«Σήμερα το πρωί τουφεκιζόμεθα. Πέφτουμε για την Πατρίδα με γέλιο στα χείλη για τη Λευτεριά -Μανώλης Λίτινας».
Ο διαβάτης αλλάζει κατεύθυνση. Στο σημείωμα υπάρχει και η διεύθυνση. Πρέπει να το παραδώσει. Και σε λίγο κτυπά το κουδούνι ενός σπιτιού στην οδό Βατάτζη 60. Ανοίγει μια κοπέλα. Βουβός αυτός της παραδίδει το σημείωμα Εκείνη το παίρνει με χτυποκάρδι. Έχει καταλάβει. Σε λίγο το μικρό κείμενο επιβεβαιώνει τους φόβους της.

Το ίδιο και με το άλλο σημείωμα.

Αυτά τα πρόχειρα σκισμένα χαρτάκια η αδελφή του Ήρωα τα έφερε πάντα μαζί της. Και αμέτρητες φορές στα 13 χρόνια που κρατούσαν οι εκδηλώσεις Τύπου στην πόλη μας τα είχε δώσει να αναρτηθούν με τις φωτογραφίες του αδελφού της.
Ενός παλικαριού που δεν ήξερε τι θα πει συμβιβασμός και υποταγή.

Η καταγωγή του από τη Γωνιά


Ο Μανώλης Λίτινας από τη Γωνιά Ρεθύμνου γεννήθηκε το 1921. Η δημοσιογραφία είναι η κατεύθυνση που τον βοηθά να εκφραστεί όπως ακριβώς ήθελε ο ασυμβίβαστος χαρακτήρας του.

28 του Οκτώβρη βρίσκεται έφεδρος ανθυπολοχαγός στην πρώτη γραμμή του μετώπου, κάπου στο Καλπάκι.

Για καμιά χαρά της ζωής δεν θα εξαγόραζε την ικανοποίηση να υπερασπίζεται με σθένος και αυτοθυσία την πατρίδα του.

Οι πρώτες νίκες τον γεμίζουν ξέφρενο ενθουσιασμό. Η κατάρρευση του μετώπου τον γεμίζει άγρια αποφασιστικότητα.
Γυρίζει στο σπίτι του. Και αλλάζει απότομα η ζωή του.

Ο Μανώλης έδινε την αίσθηση ότι ταξίδευε σε ένα ονειρικό κόσμο. Έφευγε και αργούσε να επιστρέψει. Μερικές φορές έλειπε και ημέρες.

Ο νους όμως δεν πήγαινε στο κακό. Νέος ήταν. Ενδιαφέρον τύπος θα μπορούσε να χαίρεται τη ζωή του. Ο χαρακτήρας του όμως τύπος σοβαρός περισσότερο από όσο θα 'πρεπε στην ηλικία του κλόνιζε αυτή την παρήγορη σκέψη. Ενώ ήταν επαγγελματίας δημοσιογράφος δεν επιστέφει στην εφημερίδα του. Δεν άντεχε να δουλεύει σε Τύπο που ελέγχεται από τον κατακτητή. Η Αντίσταση είναι ο χώρος που ξαναβρίσκει τον εαυτό του. Εντάσσεται στον Ε.Δ.Ε.Σ.

Η οργάνωση αυτή είχε ιδρυθεί στις 9 Σεπτεμβρίου 1941, από τον απόστρατο συνταγματάρχη Ναπολέοντα Ζέρβα, τον αξιωματικό Λεωνίδα Σπάη, τον δικηγόρο Ηλία Σταματόπουλο, και τον Μιχάλη Μυριδάκη. Η οργάνωση φαίνεται ότι εκινείτο στον βενιζελικό-αντιμοναρχικό πολιτικό χώρο και είχε ανακηρύξει ερήμην ως αρχηγό τον στρατηγό Νικόλαο Πλαστήρα. Το ιδρυτικό καταστατικό του Συνδέσμου προέβλεπε «Νὰ ἐγκαθιδρύση εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ Δημοκρατικὸν πολίτευμα, σοσιαλιστικῆς μορφῆς», ενώ αποκαλούσε τον εξόριστο βασιλέα προδότη («τὴν προδοσίαν τοῦ τέως Βασιλέως Γεωργίου τοῦ Βʹ καὶ τῆς περὶ αὐτὸν σπείρας τῆς αὐτοκληθείσης Δικτατορία τῆς 4ης Αὐγούστου»). Όπως με όλες τις οργανώσεις το διχαστικό κλίμα δεν άργησε να αμαυρώσει και τη δική της αγωνιστική πορεία. Καμιά όμως πολιτική και ιδεολογική διαφορά δεν θα μπορούσε να υποβαθμίσει την προσφορά στην πατρίδα των μελών της.

Παράνομα έντυπα


Στον Ε.Δ.Ε.Σ ο Μανώλης Λίτινας οργάνωσε κλιμάκιο για την έκδοση αντιστασιακών εφημερίδων, ανάμεσα στις οποίες και η «Δημοκρατική Σημαία» (του ΕΔΕΣ). Ήταν το πρώτο από όλα τα έντυπα και αποτελούσε παράνομο δελτίο ειδήσεων. Δεν απουσιάζει από καμιά δραστηριότητα της διαδικασίας έκδοσης και διανομής.

Παράλληλα συγκροτεί μαχητικές ομάδες, διαμορφώνει δίκτυα στρατολογίας και στέλνει μαχητές στα βουνά.

Μέσα σε σκοτεινά υπόγεια, όπου εύρισκε, τύπωνε τα παράνομα έντυπα της οργάνωσης. Η ζωή του κρεμόταν από μια κλωστή. Εκείνος όμως συνέχιζε τον αγώνα.

Αρχές Νοεμβρίου 1943 η Ειδική Ασφάλεια δολοφονεί τον στενό του συνεργάτη Μήτσο Γιαννακόπουλο.

Ο Μανόλης καταλαβαίνει ότι είναι ο επόμενος στόχος. Αλλά δεν υποχωρεί. Συνεχίζει με ακλόνητο θάρρος, αν και ολομόναχος τον αγώνα στο μετερίζι του.

Στις 7 Απριλίου 1944, συλλαμβάνεται στα γραφεία της Ένωσης Εφέδρων Αξιωματικών.

Εκείνο το πρωί, μου είχε διηγηθεί η αδελφή του, έφυγε από το σπίτι με ξεχωριστό κέφι. Πριν στρίψει στη γωνία ξέροντας ότι εκείνη ήταν ακόμα στην πόρτα, γύρισε και τη χαιρέτισε για μια ακόμα φορά. Χαμογελούσε. Ήταν η τελευταία φορά που την αντίκριζε λεύτερος.

Απάνθρωπα βασανιστήρια


Οι ναζί μετά τη σύλληψη τον οδήγησαν στα κολαστήρια της οδού Μέρλιν. Ο κύκλος απάνθρωπων βασανιστηρίων ανοίγει. Ο Λίτινας μένει ψύχραιμος και περνά με αξιοπρέπεια την οδυνηρή του δοκιμασία που ξεπερνά τις ανθρώπινες αντοχές.

Η αντίστασή του κουράζει τους δημίους του. Άλλωστε τι άλλο μπορούσαν να κάνουν για να κάμψουν το ηθικό του; Είχαν μεταβάλλει τις σάρκες του σε άμορφες μάζες, μα εκείνος έδειχνε το ίδιο αγέρωχος.

Τον άφησαν στην απομόνωση, όπου έμεινε για πέντε μήνες.

Εκεί που θα χάραζε η λευτεριά κατάλαβε ότι ήρθε το τέλος. Θα τον πήγαιναν για εκτέλεση. Βρήκε κατά τύχη ένα στραπατσαρισμένο χαρτί και γράφει δυο σημειώματα. Καθώς το καμιόνι προχωρούσε στο μοιραίο του σταθμό βρήκε τρόπο και τα πέταξε τυλιγμένα στα μανικετόκουμπά του.

«Πέφτουμε για τη λευτεριά. Να είστε υπερήφανοι», έγραφε το δεύτερο σημείωμα. Και ο λόγος που προτίμησε να γράψει δυο είναι επειδή ήθελε να φτάσουν σίγουρα τα νέα του στην οικογένεια. Όπως κι έγινε. Πάντα συγκροτημένος και μεθοδικός ακόμα και την ώρα αυτή που προχωρούσε στον θάνατο.

Στο επίκεντρο των εκδηλώσεων Τύπου


Από την αρχή των εκδηλώσεων Τύπου που γίνονταν στο Ρέθυμνο από την «Πολιτιστική Αναγέννηση» σε συνεργασία με όλες τις Ενώσεις Συντακτών Ελλάδας και Κύπρου, ο Μανόλης Λίτινας είχε την τιμητική του.

Κι αυτό χάρις και στην αδελφή του που φρόντιζε να είναι από τους πρώτους καλεσμένους που έφθαναν στο Ρέθυμνο για να εποπτεύει κάθε εκδήλωση προς τιμήν του αδελφού της, ώστε να είναι άρτια σε οργάνωση.

Μιλούσε γι' αυτόν με ξεχωριστή αγάπη κι έδειχνε πάντα πως το πένθος της ήταν νωπό. Πως ήταν όμως δυνατόν να ξεχαστεί ένας ήρωας που θυσιάστηκε λίγες μέρες πριν χαράξει η λευτεριά;

Η Λιλή Λίτινα είχε θεσπίσει και βραβείο στη μνήμη του αδελφού της. Και αν δεν κάνουμε λάθος μετά την τόσο αψυχολόγητη κατάργηση των εκδηλώσεων -πάντα ενοχλεί ό,τι δεν προέρχεται από έμπνευση κρατούσης αρχής- το βραβείο δίνεται από το ίδρυμα Μπότση. Έχασε δηλαδή το Ρέθυμνο μια ευκαιρία να επιβραβεύεται η επίδοση ενός Ρεθεμνιωτόπουλου και επωφελήθηκε το Ίδρυμα Μπότση με τη θέσπιση αυτού του βραβείου από την Λιλή Λίτινα.

Με πόση ικανοποίηση η γυναίκα αυτή παρέστη στην τελετή αποκαλυπτηρίων της προτομής του αδελφού της που δεσπόζει στο χωριό Γωνιά στην κεντρική πλατεία, λίγο πιο μπροστά από τις το Ηρώον με τις προτομές του Βενιζέλου και του Πλαστήρα.
Στα αποκαλυπτήρια της προτομής του παραβρέθηκαν εκπρόσωποι δημοσιογραφικών ενώσεων και οι τοπικές πολιτικές και στρατιωτικές αρχές. Ήταν μια άψογα διοργανωμένη εκδήλωση, όπως πάντα ήθελε να γίνεται στην περιοχή ευθύνης του ο αξέχαστος δήμαρχος Νικηφόρου Φωκά, Αντώνης Πατεράκης.

Αυτός ήταν ο δημοσιογράφος Μανώλης Λίτινας. Κάτι θα έχουν να ωφεληθούν ηθικά και πνευματικά όσοι προσεγγίσουν τον βίο του και γνωρίσουν τη λαμπρή του αγωνιστική πορεία μέχρι τις 8 του Σεπτέμβρη 1944 που αντίκρισε αγέρωχος με άλλους 71 πατριώτες το εκτελεστικό απόσπασμα.

Πηγή: rethnea.gr

Παρασκευή, 15 Ιουλίου 2016

Εκδηλώσεις στην Άρτα για τον Ναπολέοντα Ζέρβα (17 Ιουλίου 2016)





Οι καθιερωμένες ετήσιες εκδηλώσεις για την έξοδο του στρατηγού Ναπολέοντα Ζέρβα στα Ελληνικά βουνά, πραγματοποιούνται την Κυριακή 17 Ιουλίου στην Άρτα. 

Τις εκδηλώσεις οργανώνει η Ένωσις Αγωνιστών Εθνικής Αντίστασης ΕΟΕΑ-ΕΔΕΣ Ν. Ζέρβας Ν. Άρτης με τη συνεργασία της Πανελληνίας Ενώσεως των Συνδέσμων Αγωνιστών (ΠΕΣΣΕΑ) Ιωαννίνων.

Σύμφωνα με το πρόγραμμα, στις 10 το πρωί θα τελεστεί Δοξολογία στον Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου Άρτης και ακολούθως στον Ανδριάντα του Ν. Ζέρβα θα γίνει επιμνημόσυνη δέηση (11.15), προσκλητήριο πεσόντων, κατάθεση στεφάνων, κλπ.

Όσοι επιθυμούν να καταθέσουν στεφάνι, θα πρέπει να το δηλώσουν, μέχρι και το Σάββατο στον Πρόεδρο της Ένωσης κ. Δημ. Θεοχάρη (τηλ. 26510 - 27892) ή στον κ. Απ. Φλώρο (τηλ. 26810 - 28290 κιν. 6974 - 820616), ή το πρωί της Κυριακής στην Εκκλησία, στον κ. Ιωάννη Έξαρχο.   

Τρίτη, 21 Ιουνίου 2016

Στυλιανός Χούτας, ο Οπλαρχηγός του ΕΔΕΣ-ΕΟΕΑ Βάλτου





του Μπάμπη Κουβέλη, συγγραφέα*


Ο Στυλιανός Χούτας του Θωμά και της Αικατε­ρίνης (το γένος Νιάφα) γεννήθηκε το 1908 στην Κεχρινιά του Βάλτου. Τελείωσε το γυμνάσιο στην Άρτα. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας και το 1931 έλαβε το πτυχίο της Ιατρικής Σχολής (ειδικότητα παθολόγος).

Ας δούμε συνοπτικά, κατά πρώτο, την εν γένει πορεία του μέχρι την είσοδο του στον πολιτικό στίβο. Για την πολιτική του διαδρομή θα αναφερθούμε εκτενώς στη συνέχεια. Θα αναπτύξουμε την πολιτική του δράση και θα επιχειρήσουμε να αποτιμήσουμε το έργο του.

Μέχρι το 1940 άσκησε το Ιατρικό επάγγελμα στην Αμφιλοχία με υψηλή κατά κοινή εκτίμηση ευαισθησία και ανθρωπιά. Κατά την κήρυξη του Ελληνοϊταλικού πολέμου, ενώ υπέφερε από χρόνια πάθηση (νεφρολιθίαση και αποφλοίωση νεφρού) δεν θέλησε να κάμει χρήση του του κατά νόμο δικαιώματος απαλλαγής από την στράτευση και κατατάχθηκε στο στρατό ξηράς με το βαθμό του έφεδρου ανθυπίατρου και υπηρέτησε στη ζώνη των πρόσω.

Η δράση του στον ΕΔΕΣ

Το 1941, παρά την επισφαλή κατάσταση της υγείας του (είχε προσβληθεί στο μεταξύ και από φυματίωση), άρχισε από τους πρώτους μήνες της γερμανοϊταλικής κατοχής την οργάνωση αντίστασης στο Βάλτο κατά των κατακτητών και στη συνέ­χεια στις άλλες περιοχές του νομού. Το καλοκαίρι του 1942, μαζί με τη σύζυγο του (Μαρία Καρκανιά) και τα δύο τότε μικρά παιδιά του, βγήκε στα ορεινά του Βάλ­του για να αρχίσει από εκεί ένοπλο αγώνα κατά των Γερμανοϊταλών. Συνεργάστη­κε στενά με τον στρατηγό Ναπολέοντα Ζέρβα και συγκρότησε γρήγορα τις πρώτες εθνικές ανταρτικές ομάδες, τις οποίες και συντηρούσε με δικά του οικονομικά . έσα μέχρι τον Απρίλη του 1943, οπότε άρχισε η ενίσχυση σε υλικό των ένοπλων :ιιάδων από το Συμμαχικό Στρατηγείο Μέσης Ανατολής και ο Στυλιανός Χούτας ϊγκαταστάθηκε μόνιμα στον ορεινό Βάλτο. Με εγκύκλιο του της 22ας Δεκεμβρίου1942, ως αρχηγός των Ανταρτικών Ομάδων του Βάλτου, αποκήρυξε το κατοχικό κράτος της Αθήνας ως "αντεθνικόν". Συγκέντρωσε όλες τις εξουσίες του χώρου στα χέρια του και μέσα σε βραχύ χρονικό διάστημα οργάνωσε ολόκληρη την περιοχή σε απόλυτα ελεγχόμενο έδαφος της "Ελεύθερης Ορεινής Ελλάδος", όπως ονο­μάσθηκε, το οποίο, την άνοιξη του 1943 επεκτάθηκε και στην Ήπειρο.

Ως Αρχηγός Βάλτου, ο Στυλιανός Χούτας σημείωσε εξαιρετική πολεμική δράση σε σωρεία συμπλοκών και μαχών που έδωσε εναντίον των δυνάμεων κατοχής, όμως στη συνέχεια - με την τροπή που πήραν τα γεγονότα - και εναντίον εγχώριων αντί­παλων δυνάμεων. Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε η πολεμική δραστηριότητα το 1943 κατά των κατακτητών, η οποία βοήθησε αποτελεσματικά τις αποβατικές επιχειρή­σεις των συμμαχικών δυνάμεων στη νότια Ιταλία. Το Συμμαχικό Στρατηγείο Μέσης Ανατολής με διαταγή του (στις 30 Ιουνίου) ζήτησε από τον Στυλιανό Χούτα να παρε­μποδίσει από το πρωί της 4ης Ιουλίου την μετακίνηση των Ιταλογερμανικών δυνά­μεων από την Ελλάδα στην Ιταλία μέσω της Εθνικής Οδοΰ Αγρινίου-Άρτας, που θα διέρχονταν, με προορισμό την Ήπειρο και τα Αλβανικά λιμάνια. Την αποστολή αυτή ο Χούτας εκτέλεσε στο ακέραιο. Με αλλεπάλληλες επιθέσεις από 4 μέχρι 22 Ιουλίου 1943 κατά μήκος του δρόμου αυτού κατόρθωσε και ανέκοψε την πορεία των εχθρικών δυνάμεων. Κορυφαία των μαχών αυτών υπήρξε η μάχη του Μακρυνόρους, όπου επί οκτώ μερόνυχτα καθηλώθηκε και συντρίφτηκε η μηχανοκίνητη Ιταλική μεραρχία "ΜΠΡΕΝΕΡΟ" (πρόκειται για την ίδια μεραρχία του Μουσολίνι, η οποία την 24η Ιουνίου το 1941 είχε εισέλθει "θριαμβευτικά" στην Αθήνα), καθώς και οι γερμανικές ενισχύσεις υπό την επίλεκτη μεραρχία "ΕΝΤΕΛΒΑΪΣ". Τον Οκτώβριο του 1943, αν και υποχρεώθηκε εκ των πραγμάτων να αντιμετωπίσει την ταυτόχρονη επίθεση των Γερμανών και του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ εναντίον των Εθνικών Ομάδων Ελλή­νων Ανταρτών, ο Στυλιανός Χούτας συνέχισε τον αγώνα μέχρι την αποχώρηση των στρατευμάτων του κατακτητή από την Ελλάδα, οπότε και παρέδωσε τα τμήματά του στον Εθνικό Στρατό που άρχισε να ανασυγκροτείται.

Για τις υπηρεσίες του αυτές προς την πατρίδα και τον Συμμαχικόν Αγώνα ο Στυ­λιανός Χούτας τιμήθηκε με πολλά Ελληνικά παράσημα: Το Χρυσούν Αριστείο Ανδρείας, τους Πολεμικούς Σταυρούς Γ' και Β' τάξεως, το Μετάλλιον Εξαιρέτων Πράξεων, Το Αναμνηστικόν Μετάλλιον Εθνικής Αντίστασης 1941-45. Ακόμη του δόθηκε η Πολεμική Σημαία του Αρχηγείου του με τον Πολεμικό Σταυρό Α' τάξε­ως. Επίσης, τιμήθηκε με πολλές επ' ανδραγαθία προαγωγές και έφθασε στο βαθμό του Υπιάτρου. Από το βασιλιά της Αγγλίας Γεώργιο τον 6ο τιμήθηκε με το "Εξο- χώτατον Παράσημον της Βρετανικής Αυτοκρατορίας". Τέλος, τιμήθηκε με τον Μεγαλόσταυρο των Ορθοδόξων Σταυροφόρων του Παναγίου Τάφου, καθώς και με τον Ανώτερον Ταξιάρχην του Γεωργίου του Α' και με χρυσά μετάλλια της Ιεράς Πόλεως του Μεσολογγίου, της πόλεως του Αγρινίου, της Ρόδου και της Αμφιλοχίας.

Το δικτατορικό καθεστώς του 1967, θεωρώντας τον Χούτα επικίνδυνο, διέταξε τη σύλληψη του. Άνδρες του στρατού και της χωροφυλακής περικύκλωσαν το σπίτι του στο Χαλάνδρι στις 21 Μαΐου. Με την τόλμη που πάντα τον διέκρινε, ο Χούτας κατόρθωσε και ξέφυγε. Παρέμεινε διωκόμενος μέχρι τις 23 Δεκεμβρίου 1967, οπότε, με τη χορήγηση της γενικής αμνηστίας, επέστρεψε στην οικογένειά του.

Η πολιτική του σταδιοδρομία 

Το δικτατορικό καθεστώς του 1967, θεωρώντας τον Χούτα επικίνδυνο, διέταξε τη σύλληψη του. Άνδρες του στρατού και της χωροφυλακής περικύκλωσαν το σπίτι του στο Χαλάνδρι στις 21 Μαΐου. Με την τόλμη που πάντα τον διέκρινε, ο Χούτας κατόρθωσε και ξέφυγε. Παρέμεινε διωκόμενος μέχρι τις 23 Δεκεμβρίου 1967, οπότε, με τη χορήγηση της γενικής αμνηστίας, επέστρεψε στην οικογένειά του.

Μετέσχε ως Υπουργός ή ως Υφυπουργός σε 5 Κυβερνήσεις, αναλαβών 10 φορές υπουργικά καθήκοντα: Δύο φορές Υπουργός άνευ Χαρτοφυλακίου, μια φορά Υπουργός Πρόνοιας, μια φορά Υπουργός Δημοσίων Έργων, τρεις φορές Υπουργός Κοινωνικής Πρόνοιας, τρεις φορές Υφυπουργός Οικισμού και Ανοικοδομήσεως.

Αναλυτικά διετέλεσε:

•  Υφυπουργός Κοινωνικής Πρόνοιας και Ανοικοδομήσεως (1950).

•  Υπουργός άνευ Χαρτοφυλακίου, ασκών καθήκοντα Υφυπουργού Κοινωνι­κής Πρόνοιας, Οικισμού και Ανοικοδομήσεως (1950-1951)
•   Υπουργός Κοινωνικής Πρόνοιας και Υγιεινής (1963)

•   Υπουργός Δημοσίων Έργων (1964-1965)

Ως Υφυπουργός Ανοικοδομήσεως το 1950-51 επέλυσε το οξύτατο τότε πρόβλη­μα της στέγασης των 750.000 ανταρτόπληκτων, που βάρυνε σε υψηλότερο βαθμό την ιδιαίτερη πατρίδα του, τον Βάλτο. Φορτία ξυλείας που έφταναν με καράβια στον Αμβρακικό, ποστιάζονταν και κάλυπταν όλη την ανατολική παραλιακή ζώνη της πόλης της Αμφιλοχίας, για να προωθηθούν στη συνέχεια στους δικαιούχους.

Ως Υπουργός Κοινωνικής Πρόνοιας και Υγιεινής το 1963 χάραξε τις δύο μεγά­λες προγραμματικές κατευθύνσεις του Υπουργείου του: της Λαϊκής στέγης και της Εθνικοποιήσεως της Υγείας.

Ως Υπουργός Δημοσίων Έργων στην Κυβέρνηση Γεωργίου Παπανδρέου, το 1964-1965, εκπόνησε το πρώτο ευρύτατο πενταετές πρόγραμμα Εθνικής και Επαρ­χιακής Οδοποιίας, όπως και προγράμματα άλλων έργων σε ολόκληρη τη χώρα. Όμως, κατόπιν, έλαβαν χώρα τα γνωστά ως Ιουλιανά γεγονότα του 1965. Παραι­τήθηκε η Κυβέρνηση και το προαναφερθέν πρόγραμμα έμεινε ανεκτέλεστο περίπου, με τη δυσμενή συνέπεια, να μη γνωρίσει την ανάπτυξη που έπρεπε η οδοποι­ία πανελλήνια αλλά και στην Αιτωλοακαρνανία. Την ίδια τΰχη είχε και το σχεδια- σθέν τότε (άγνωστο ή λησμονημένο σήμερα από πολλούς) έργο της ζεύξης του Ρίου - Αντιρρίου. Με την αριθ. 1136/26-2-1965 απόφαση του υπουργού Στυλιανού Χούτα, συγκροτήθηκε επιτροπή από μηχανικούς του Υπουργείου, για την προπα­ρασκευή των όρων διεξαγωγής δημόσιου διεθνούς διαγωνισμού για την γεφύρωση του στενού. Καταρτίστηκε από την επιτροπή σχετικό υπόμνημα για τα γεωλογικά στοιχεία της συγκεκριμένης περιοχής, για την μορφολογία του βυθού Ρίου - Αντιρ­ρίου κ.λπ. Επίσης, το Κ.Ε.Δ.Ε. (Κεντρικό Εργαστήριο Δημοσίων Έργων) προέβη σε αναγνωριστικές - ερευνητικές γεωτρήσεις στην ξηρά, μία κοντά στο φρούριο του Ρίου και δύο κοντά στο φρούριο του Αντιρρίου, που έδωσαν σημαντικές πληροφο­ρίες για τη γεωλογική σύσταση του υπεδάφους στις δύο όχθες του στενού.

Κατάφερε πάντως ο Χούτας να κατασκευασθεί η γέφυρα του Αχελώου, που σήμερα ανυποψίαστοι οι πιο πολλοί τη διανύουμε ως προς τη μεγάλη χρησιμότητα που προσέλαβε και την πολλαπλή εξυπηρέτηση που επιτελεί. Ήταν ένα έργο που ανακούφισε τα μέγιστα από την ταλαιπωρία την Αιτωλοακαρνανία αλλά και όλη την βορειοδυτική Ελλάδα. Έγινε ακριβώς στην ώρα που αβελτηρία άλλη δεν χωρούσε, καθώς οι οδικές μετακινήσεις και οι μεταφορές διαρκώς αυξάνονταν, ο δε τουρισμός στη χώρα άρχιζε να προδιαγράφει την ραγδαία ανοδική του τάση.

Χρήζει ακόμη μνείας και αναφοράς ένα άλλο έργο που έθεσε σε εφαρμογή ο Χούτας στην περιοχή μας, που όμως και αυτό έμεινε ανολοκλήρωτο. Πρόκειται για μια υπόγεια στοά που άρχισε να διανοίγεται πριν από την είσοδο της πόλης της Αμφιλοχίας, καθώς πορευόμαστε από το Αγρίνιο. Φιλοδοξούσε σχετικά ο Στυλια­νός Χούτας να κατασκευαστεί σήραγγα που θα διαπερνούσε τον δεξιό ημιορεινό ημιπερίγυρο της Αμφιλοχίας και θα έβγαινε στον κάμπο του Βάλτου, που έτσι ο κάμπος θα αρδευόταν και τα κοντινά χωριά θα εξασφάλιζαν την ύδρευσή τους από το νερό της λίμνης Αμβρακίας. Η σπουδαιότητα του έργου αυτού επιβεβαιώνεται και με την πρόσφατη ανακοίνωση του Υπουργού ΠΕΧΩΔΕ κ. Γεωργίου Σουφλιά ότι θα αρχίσει η συνέχιση του έργου.

Σε όλη την πολιτική πορεία του Χούτα μέγας "αντίπαλος του" - σε τοπικό επί­πεδο - ήταν ο Ανδρέας Στράτος, επιφανής κι αυτός πολιτικός και Βαλτινός στην καταγωγή, ο οποίος πολιτεύθηκε, αρχικά με το κόμμα του Ελληνικού Συναγερμού και με την Ε.Ρ.Ε. κατόπιν. Μιλάμε ασφαλώς για ευπρεπή ανταγωνισμό που κυριάρ­χησε ανάμεσα στους δύο, ο οποίος μάλλον ωφέλιμος απέβη για την περιοχή μας.
Ο Στυλιανός Χούτας ήταν ένας έντιμος και περήφανος Ακαρνάνας. Είχε μια έμφυτη απλότητα και διέθετε έναν ιδιαίτερο τρόπο προσέγγισης των συμπατριωτών του. Στις προεκλογικές προετοιμασίες του απέφευγε να χρησιμοποιεί το μπαλ­κόνι για ομιλίες. Αυτό γινόταν μόνο στις μεγάλες πόλεις. Στα χωριά που περιέρχο­νταν, έμπαινε στα καφενεία και συζητούσε ήρεμα και φιλικά με τους ανθρώπους. Έσκυβε και άκουγε με προσοχή τα αιτήματά τους και όσα από αυτά τα θεωρούσε μη παράλογα, κατάφερνε με υπομονή όπου και όταν χρειαζόταν ένα - ένα να τα τακτοποιεί. Ήταν παθιασμένος με τον Βάλτο και οι κάτοικοι αυτής της επαρχίας του είναι ευγνώμονες για τα πολλά έργα οδοποιίας που εκτέλεσε στον παραμελη­μένο και ορεινό κατά το πλείστον τόπο τους. Πρόκειται για μεγάλης εμβέλειας πολιτική προσωπικότητα, που απολάμβανε τον σεβασμό στο Εθνικό Κοινοβούλιο όχι μόνο από μέρους των φίλων και συμπατριωτών του αλλά και από μέρους των πολιτικών αντιπάλων του. Χωρίς να θέλουμε να υπερβάλουμε, μπορούμε να πούμε ότι η παρουσία στο πολιτικό προσκήνιο της Αιτωλοακαρνανίας του δίδυμου Χούτας- Στράτος σημάδεψε αξεπέραστα το μεγαλύτερο τμήμα της χρονικής περιόδου 1946-2004 που εξετάζεται στον παρόν Συνέδριο. Έχουμε δε την πεποίθηση πως, αν τα πολιτικά πάθη της εποχής που συνυπήρξαν ήταν ηπιότερα και οι οικονομικές συνθήκες της χώρας καλύτερες, θα μπορούσαν να δώσουν ο καθένας τους στο Νομό πολύ περισσότερα από όσα έδωσαν.

Τον Στυλιανό Χούτα τον διαδέχθηκε στην πολιτική ο γιός του, ο Θωμάς Χούτας, έγκριτος Δικηγόρος στην Αθήνα, ο οποίος λόγω συγκυριών δεν εθήτευσε επί μακρόν στην πολιτική σκηνή. Αρχικά (Μάιος 1980 - Μάιος 1981) χρημάτισε Γενικός Γραμματέας στο Υπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας. Στις εκλογές του 1981 ανα­δείχθηκε πρώτος επιλαχών βουλευτής Αιτωλοακαρνανίας με το κόμμα της Νέας Δημοκρατίας. Μετά τον αιφνίδιο θάνατο του βουλευτή - υπουργού Χριστόφορου Στράτου ορκίσθηκε ο Θωμάς βουλευτής. Επίσης, εκλέχθηκε βουλευτής στις εκλογές του 1985. Όμως, ύστερα από ένα περίπου εξάμηνο από την ανάληψη των βου­λευτικών του καθηκόντων και μετά τη νέα καταμέτρηση των ψήφων, έχασε η Ν.Δ. στην Αιτωλοακαρνανία μια έδρα, την οποία κέρδισε το ΠΑΣΟΚ και στη θέση του Θωμά Χούτα ορκίσθηκε βουλευτής ο Αθανάσιος Δημητρακόπουλος.

Ο Στυλιανός Χούτας, ο οποίος απεβίωσε το 1992, άφησε και αξιόλογο συγγραφικό έργο, το οποίο καλύπτει γεγονότα και πρωταγωνιστές της πολεμικής περιό­δου, όπου ο ίδιος έδρασε. Το έργο του αυτό περιλαμβάνει τα εξής βιβλία:
•  "Η Εθνική Αντίσταοις των Ελλήνων 1941-45", Αθήνα, 1961.
•  "Από το έπος της Εθνικής Αντιστάσεως - Μάχη τον Μακρυνόρους" (14-22 Ιουλίου 1943), Αθήνα, 1984.
"Ναπολέων Ζέρβας", Αθήνα, 1984.



*Το κείμενο του συγγραφέα Μπάμπη Κουβέλη, για τον Στυλιανό Χούτα, αποτέλεσε εισήγηση στο επιστημονικό συνέδριο που διοργάνωσε η Αιτωλική Πολιτιστική Εταιρεία (ΑΙ.ΠΟ.Ε.) τον Νοέμβριο του 2008.





Πέμπτη, 16 Ιουνίου 2016

Γεώργιος Παπαϊωάννου, ο αρχηγός του ΕΔΕΣ Τριχωνίδας





Ο Γεώργιος Ν. Παπαϊωάννου σπούδασε ιατρική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Κατά την Μικρασιατική εκστρατεία κλήθηκε και υπηρέτησε στις τάξεις του στρατού και ενώ είχε τοποθετηθεί στο στρατιωτικό νοσοκομείο Σμύρνης ζήτησε να πάει στην πρώτη γραμμή, όπου διακρίθηκε για τις ηρωικές πράξεις, τιμηθείς με το αριστείο ανδρείας. Το ίδιο έπραξε και στον πόλεμο του ‘ 40. Πήγε στην πρώτη γραμμή.

Μετά τον πρόωρο θάνατο του αδελφού του Γιάννη, υποχρεώθηκε να συνεχίσει την πολιτική σταδιοδρομία της οικογενείας του. Εκλέχτηκε τέσσερις φορές βουλευτής: το 1932, το 1936, το 1946 και το 1951 με το κόμμα των Φιλελευθέρων. Ο μεγάλος κρητικός πολιτικός Ελευθέριος Βενιζέλος διείδε τότε σε βάθος και πλάτος, τον αδαμάντινο χαρακτήρα και το πολιτικό σθένος του σεμνού γιατρού, γι' αυτό, με ιδιαίτερη χαρά, τον δέχτηκε στους κόλπους του Κόμματος του.

Στις αρχές του 1924 σε ηλικία μόλις 23 ετών. Παίρνει στα χέρια του την τσάντα του γιατρού κι άρχισε να γυρίζει από σπίτι σε σπίτι κι από γειτονιά σε γειτονιά προσφέροντας τις ιατρικές του υπηρεσίες και φάρμακα δωρεάν στους ασθενείς, απαλύνοντας έτσι τη σκληρή και γεμάτη δοκιμασίες ζωή της φτωχολογιάς. Ποτέ του δεν άπλωσε χέρι να πάρει χρήματα από φτωχούς συμπατριώτες του γι' αυτό κι εκείνοι τον ονόμασαν γιατρό της φτωχολογιάς, γιατρό της προσφυγιάς και γενικότερα γιατρό του Βραχωριού.

Πίσω απ' την αρρενωπή εμφάνιση και το διαπεραστικό βλέμμα του Παπαϊωάννου, μπορούσε να διακρίνει κανείς έναν άνθρωπο ήσυχο, φιλελεύθερο κι ακτινοβόλο. Έναν άνθρωπο φορτωμένο γνώση και πείρα, έναν άνδρα ευφυή, ειλικρινή, ευθύ και ξάστερο σαν τον ασυννέφιαστο ουρανό της πατρίδας μας και που πονούσε και νοιαζόταν και γι' αυτό που δεν φαίνεται με γυμνό οφθαλμό, όπως λέγει και ο Τσέχωφ στα διηγήματα του.

Σ' όλο το κοινοβουλευτικό διάστημα, ο Γεώργιος Παπαϊωάννου, αγωνίστηκε ένθερμα, όσο κανείς άλλος, για τη βελτίωση της ζωής όλων εκείνων των συνανθρώπων του που ανήκαν στις κατώτερες οικονομικά κοινωνικές τάξεις, και πιο πολύ αυτών που αγωνίζονταν να ζήσουν, δουλεύοντας, στα καπνοτόπια.

Υπηρέτησε, πιστά και κατά παραδειγματικό τρόπο, το λαό του Βραχωριού κι ολόκληρης της Αιτωλοακαρνανίας και ως γιατρός και ως βουλευτής και ως Δήμαρχος, χωρίς ποτέ να κάμει διακρίσεις φίλων και αντιπάλων. Κατά τη βουλευτική του θητεία πολέμησε σκληρά και συνέβαλε ουσιαστικά να γίνει Πρωτοδικείο στο Αγρίνιο και ν' ανοίξει η Αγροτική Τράπεζα κατάστημα. Πέτυχε ακόμα για την Ένωση Συνεταιρισμών Αγρινίου, να δημιουργηθεί γραμμή Πορθμείου Ρίου - Αντιρρίου και συνετέλεσε αποφασιστικά στην πραγμάτωση της διανομής, εκτάσεως ένδεκα χιλιάδων στρεμμάτων των παραλιμνίων κτημάτων της Λυσιμαχίας, σε φτωχούς κι ακτήμονες της περιοχής. Ακατάβλητος, πεισματώδης και, καλοπροαίρετα, ανυποχώρητος και γενναίος, όπως ήταν στους αγώνες του, κατόρθωσε, επίσης να φτάσει να προβληματίσει τους αρμοδίους για την προώθηση του καπνικού ζητήματος ικανοποιώντας έτσι χιλιάδες καπνοπαραγωγούς.

Επιβλητική δε και περισπούδαστη έμεινε στο κοινοβουλιακό χώρο η εισηγητική του έκθεση και πρόταση νόμου προς την Επιτροπή Νομοθετικής Εξουσιοδοτήσεως Δ' αναθεωρητικής Βουλής των Ελλήνων, περί "απονομής ηθικών και υλικών αμοιβών εις τα Εθνικάς και Ανταρτικός Ομάδας και Οργανώσεις της Εσωτερικής Αντιστάσεως" με υπογραφή εισηγήσεως 15 Αυγούστου 1946.

Η δράση του στον ΕΔΕΣ

Το Φλεβάρη του 1943, εκλεγόμενος ως τότε δύο φορές βουλευτής, βγαίνει στο κλαρί για να πολεμήσει τους κατακτητές της πατρίδας του και τον Μάρτιο του ίδιου έτους, αρχίζει τη δράση του ως αρχηγός ΕΔΕΣ Τριχωνίδας. Εδώ υπάρχει ένα πλατύ φάσμα προσφορών, θυσιών και υπηρεσιών του Παπαϊωάννου προς την πατρίδα, το Έθνος, την Ελευθερία και τη Δημοκρατία. Ο Παπαϊωάννου, όπως και πολλοί άλλοι αγωνιστές, βρέθηκε σε ένα πολύ έντονα διχαστικό και συγκρουσιακό κλίμα, αφού δέχτηκε διαδοχικές επιθέσεις από τον ΕΛΑΣ που οδήγησαν τελικά στη διάλυση του Αρχηγείου του ΕΔΕΣ Τριχωνίδας.

Ενδεικτικά παραθέτουμε μερικά αποσπάσματα από τις δηλώσεις του αειμνήστου Πρωθυπουργού της Ελλάδας, Γεωργίου Παπανδρέου, σχετικά με το κλίμα και τα γεγονότα εκείνης της περιόδου, που δημοσιεύτηκαν στην εφημ. "Τα Νέα" στις 28 Σεπτεμβρίου 1964:

"... Υπάρχουν δυο θέματα: Η σύνθεσις και η δράσις του ΕΑΜ. Η σύνθεσις του ΕΑΜ ήτο διπλή. Και Εθνική και Κομμουνιστική. Η πλειονότης αποτελείτο από εθνικόφρονας νέους, οι οποίοι δονούμενοι από τα ιδανικά της πατρίδος και της Δημοκρατίας, και μη ευρίσκοντες άλλην ισχυράν οργάνωσιν εις τον καιρόν της κατοχής, ενετάχθησαν εις το ΕΑΜ, δια να αγωνισθούν με αυτοθυσίαν εναντίον του κατακτητού. Οι κομμουνισταί ήσαν μειονότης. Αλλά καίτοι μειονότης, είχαν απο­τελέσει την κεφαλήν και την σπονδυλικήν οτήλην του ΕΑΜ. Αυτοί απεφάσιζον, αυτοί διέτασσον και οι άλλοι εξετέλουν διαταγάς.

Η δράσις του ΕΑΜ, υπήρξε διπλή. Και Εθνική Αντίστασις και εθνικό έγκλημα. Εις το πρώτον καιρόν της κατοχής υπήρξεν μάλλον Εθνική Αντίστασις. Υπερή-σπιζαν τότε οι κομμουνισταί την ψυχικήν των πατρίδα, την Σοβιετικήν Ένωσιν, από την εισβολήν του Ναζισμού. Μόλις όμως κατέστη βέβαιον, ότι η συμμαχική παράταξις μετέβη από της αμύνης εις την επίθεσιν και ήτο ασφαλής πλέον η συμμαχική νίκη, το ΕΑΜ επιδόθη εις εμφύλιον πόλεμον. Επεδίωξε την εξόντωση όλων των άλλων οργανώσεων, δια να προετοιμάση την μεταπολεμικήν δυναμική του επικράτησιν."

Μπροστά σ' όλες τις δεινές και μακροχρόνιες συμφορές, για το Έθνος μας, που κουβάλησε η κατοχή εμφανίζεται στην Τριχωνίδα, ένας ανυποχώρητος μαχητής της ιδέας της Ελευθερίας και της Δημοκρατίας ο Βραχωρίτης γιατρός Γεώργιος Ν. Παπαϊωάννου, που έφερνε στο αίμα του την προγονική αρετή της ανδρείας, της τόλμης και της αυτοθυσίας. Έτσι ο Γ. Ν. Παπαϊωάννου, με την εθνική του αυτή στάση και το αγωνιστικό του παρον, έδινε μια συνέχεια στην προγονική του καταβολάδα και πρόσφερε τις υπηρεσίες του όταν η πατρίδα του τις είχε ανάγκη, καθώς διατελούσε υπό τριπλή κατοχή.

Η σθεναρά αντίσταση και οι αγώνες, του Γ.Ν.Π. εναντίον των κατακτητών, υπήρξαν παραδειγματικοί και άκρως εθνικοί. Εδώ βέβαια δεν μπορούμε να αναφέρομε λεπτομερώς λόγω ελλείψεως χώρου· για περισσότερα στοιχεία βλέπε: (Βασίλη Λαμνάτου, Ανέκδοτα ιστορικά κείμενα της Εθνικής Αντιστάσεως του Γεωργίου Ν. Παπαϊωάννου, Αρχηγού Ε.Δ.Ε.Σ. Τριχωνίδας, Εκδόσεως "Δωδώνη" Αθήνα 1999 σ.σ. 555).

Ο Παπαϊωάννου ήταν ένας ανιδιοτελής και θερμός πατριώτης, ένας αγωνιστής τόσο αγνός όσο αγνός ήταν και ο προπάππος του Δήμος Σκαλτσάς, ο περίφημος αρματωλός του Λιδωρικίου. Κράτησε, χωρίς υπερβολή, καθ' όλον τον αντιστασιακό του βίο, μια στάση δημοκρατική και αντεπιθετική και πάντοτε αγαπούσε την επαγωγική συζήτηση γι' αυτό συζητούσε ήρεμα, ακόμα και με τους αντιπάλους του και ποτέ' του δεν προσπάθησε να ρίξει λάδι στη φωτιά ή να βάλει στη μπαρούτι φωτιά. Ακολουθούσε πιστά τον ήπιο δρόμο της διαλεκτικής συζήτησης, που φέρνει, πάντοτε, γόνιμα και ουσιώδη αποτελέσματα. Είχε τη δύναμη να προσελκύει τους άλλους και να εμφυσά την εμπιστοσύνη του, χωρίς καμιά αμφιβολία, ακόμα και στους ξένους.

Στο βιβλίο: "ΤΗΕ GREEK TRILOGY", Ελληνική Τριλογία, του ξένου συγγραφέα W. BYFORD - JONES, που δημοσίευσε σε συνέχειες, μεταφρασμένο στα Ελληνικά., το 1946 η εφημερίδα "Τα Νέα" με τίτλο: "Ελληνική Τριλογία" και υπότιτλο: Συνεχίζεται άγριος πόλεμος «ΕΛΑΣ» και «ΕΔΕΣ», διαβάζουμε:

"Ένας Βρετανός αξιωματικός σύνδεσμος που έπεσεν εις την Ελλάδα τον Μάϊον του 1943 και έζησεν την διαμάχην των δυο ανταρτικών ομάδων, μου έκαμε μίαν παραστατικήν  περιγραφήν του εμφυλίου πόλεμου.

- Έπεσα, μου αφηγήθη, με το αλεξίπτωτο εις μίαν περιοχήν του Αχελώου με την αποστολήν να βοηθήσω τους αντάρτες. Μια ομάς του ΕΔΕΣ εις την περιφέρειαν αυτή είχε κτυπηθή από τον ΕΛΑΣ και είχε διαλυθεί. Ο Ταξίαρχος Έντυ είχε μεταβεί εις το Καρπενήσι και είχεν αποφασισθή η ανασυγκρότηση της διαλυθείσης ομάδος. Έσπευσα να συναντήσω τον αρχηγόν της, ονόματι Παπαϊωάννου, ιατρόν, και παλαιόν μέλος του κόμματος των φιλελευθέρων, έναν από τους καλύτερους αντάρτες που εγνώρισα...".

Έτσι, αποκάλεσε τον Παπαΐωάννου. ο Ταξίαρχος Έντυ: "... ΟΝΕ ΟF THE BEST ANDARTES I VE ΜΕΤ..” Και συνεχίζει να μιλάει, με πολύ κολακευτικά λόγια, για την καλή συμπεριφορά και την Εθνική δράση του Γ. Ν. Παπαϊωάννου, στον αντιστασιακό χώρο στα χρόνια της Κατοχής, και στις επόμενες σελίδες, 86. 87 και 88 του βιβλίου: "ΤΗΕ GΚΕΕΚ ΤRΙLOGY".

Ο Οκτώβριος του 1943 δεν ήταν και τόσο ευοίωνος για τις Εθνικές Αντάρτικες Ομάδες. Ο ΕΛΑΣ, βλέποντας την επιτυχία των συμμάχων εναντίον του Άξονα και πιο πολύ τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα της Ρωσίας με την οποίαν είχε ιδεολογική και κομματική συγγένεια, έγινε πιο σκληρός κι άρχισε να επιβάλλει κομματική καθ' όλα διοίκηση. Προέβλεπε, ότι μέσα, το πολύ, σ' ένα χρόνο, θα μπορούσε να εξαπολύσει γενική επίθεση σε όλα τα μέτωπα μ' ένα σκοπό και μόνο την επικράτηση του στον Ελλαδικό χόρο και πιο πολύ, στην Πρωτεύουσα, γιατί στην Επαρχία είχε, σχεδόν, επικρατήσει εκτός ελαχίστων περιοχών. Από τις πρώτες μέρες του Σεπτέμβρη του 1944 φαινόταν σαφής η εικόνα της απελευθέρωσης της Ελλάδας από τον γερμανικό ζυγό.

'Όταν ένας άνθρωπος περάσει, με το σπαθί του, στο χώρο της αντρειοσύνης και της παλικαριάς, έρχεται, τότε, ο ανώνυμος ποιητής που δεν λαθεύει ποτέ στις επι­λογές του και τον κάνει τραγούδι και θρύλο, στο στόμα της λαϊκής μας παράδοσης. Κι' αυτόν τον ασίγαστο λυράρη, το λαϊκό μας ποιητή, τον ακολουθούν, ύστερα, κι άλλοι επώνυμοι. Κάτι τέτοιο συνέβηκε και με την περίπτωση του Γ. Ν. Παπαϊωάννου. Τον τραγούδησαν ανώνυμοι και επώνυμοι ποιητές έτσι, όπως ακριβώς ταίριαζε στην αντρεία του:

Το λεν οι κούκοι στα βουνά
κι οι πέρδικες στα πλάγια,
το λεν' στο Γοργοπόταμο
τ' αντάρτικα ντουφέκια.
Οι αντάρτες χωριστήκανε
και γίνηκαν ομάδες.
Ο Άρης πάει στον Παρνασσό
κι ο Ζέρβας πάει στο Βάλτο
κι ο Καπετάνιος ο Ερμής
πάει στο Καρπενήσι.
Κι ο Γιώργος απ' τ' Αγρίνιο,
κι ο Γιώργος πέρα πέρασε
πάει στον Άγιο Βλάση.

Σ' άλλη παραλλαγή τον συναντάμε με το επίθετο, Μαύρος, αντί του ονόματος Γιώργος.
Κι ο Μαύρος πέρα πέρασε πάει στην Τριχωνίδα

(Το όνομα Γιώργος και το επίθετο Μαύρος, που αναφέρονται στο παραπάνω τραγούδι., αντιπροσωπεύουν το ίδιο πρόσωπο τον Γ.Ν. Παπαϊωάννου. Μαύρο, τον έλεγαν λόγω τον πολύ μελαψού του χρώματος).

Ο Γ. Ν. Παπαΐωάννου στην Ελληνική Αντίσταση είναι ένα μεγάλο κεφάλαιο. Είναι ο άνθρωπος που την συνέλαβε σωστά και πατριωτικά, που την υπηρέτησε ανιδιοτελώς και που την κράτησε πάνω από πολιτικούς σκοπούς και μικρότητες. Είναι αυτός που της έδωσε εθνική υπόσταση, πατριωτικό παλμό και απελευθερωτική αποστολή. Είναι εκείνος ο άνθρωπος που δεν θέλησε ποτέ να την κατρακυλήσει μέσα στο βούρκο των συμφερόντων και μέσα σε αντεθνικούς και κομματικοϊδεολογικούς σκοπούς. Γι' αυτόν, η Αντίσταση ήταν ο μυστικός και ο αντιστασιακός -ψίθυρος των προγόνων του, του '21 που έδινε συνέχεια στη φυλή μας και ένδοξη ιστορική πορεία. Η γενναιοψυχία του δε, κατά την αντιστασιακή περίοδο, αποτελεί παράδειγμα προς μίμηση και παρακαταθήκη για τις νεότερες γενιές.

Ο Παπαϊωάννου, ήταν ένας γενναίος άνδρας κι ένας σωστός Έλληνας, που η εθνική του μορφή, θα προκαλεί, πάντοτε, την προσοχή κάθε ιστορικού και θα μεγαλώνει το συγγραφικό ενδιαφέρον και τη δίψα της έρευνας κάθε ερευνητή, γύρω από τα κατοχικά χρόνια και την Αντίσταση, Όμως, ο ιστορικός του για να τον αποκαλύψει και να τον τοποθετήσει εκεί που πρέπει και του ταιριάζει, θα πρέπει να έχει την ιδιότητα του ανατόμου και του ικανού ψυχολόγου. Κι ακόμα, θα πρέπει να εγκύψει πολλές φορές πάνω στα γεγονότα των χρόνων της Εθνικής Αντίστασης, χωρίς βιασύνη, με πνευματική καρτερία και οξυδέρκεια, με αμεροληψία και αντικειμενική κρίση.

Ο ακατάβλητος και υπερήφανος αυτός αρχηγός των Ε.Ο.Ε.Α, - Ε.Δ.Ε.Σ. Τριχωνίδας, ξεκίνησε πολεμώντας τον κατακτητή απ' τη γενέτειρα του, κι έφτασε ως την Αθήνα. Στάθηκε υπεράνω μικροτήτων και υπηρέτησε πιστά τον ύψιστο σκοπό: την απελευθέρωση της πατρίδας του. Ποτέ του δεν κουράστηκε και ποτέ του δε διαμαρτυρήθηκε. Πίσω του, όλα εκείνα τα χρόνια της Αντίστασης, ένιωθε, σαν άνεμο δυνατό να τον κατευθύνει και να τον σπρώχνει μπροστά η αγάπη των συμπολιτών του και των συμπολεμιστών του.

Για να καταλάβει ο αναγνώστης τα όσα αναφέρουμε εδώ σ' αυτή τη γρήγορη σκιαγράφηση του Γ.Ν.Π. πρέπει να έχει υπόψη του, τη συνοπτική έκδοση του Αρχηγού ΕΟΕΑ - ΕΔΕΣ Τριχωνίδος Γ.Ν.Π. καθώς και την πολιτική του Διαθήκη (Βλέπε: Βασίλη Λαμνάτου, Τρεις Ιστορικές Οικογένειες της Ρούμελης σ.σ. 178-188 και σ.. 208-210).

Όλη εκείνη η πολυμάθεια, η επιστημοσύνη μαζί με την καθαρότητα του διαυγούς πνεύματος και τη σωφροσύνη που τον διέκρινε, στάθηκαν οι μεγάλοι ρυθμιστές της ζωής του Γεωργίου Ν. Παπαϊωάννου, ή, καλύτερα, θα λέγαμε βοήθησαν αφάνταστα στον πάντοτε προσεγμένο και μελετημένο χειρισμό των διαφόρων υποθέσεων καθώς και στην ορθή επίλυση των προβλημάτων που εμφανίζονταν, κατά καιρό, στον πολυτάραχο πολιτικό, αντιστασιακό και κοινωνικό του βίο. Όλα τα πιο πάνω θωράκισαν περισσότερο το πνευματικό του σθένος, σφυρηλάτησαν γερά τον χαρακτήρα του και λιγόστεψαν τις ανθρώπινες αδυναμίες του.

Από τις 24 Μαΐου 1959 ως τις 15 Αυγούστου 1964 τον συναντάμε Δήμαρχο Αγρινίου. Η προσφορά του και οι υπηρεσίες του προς το Αγρίνιο, υπήρξαν αναντίρρητα θαυμαστές και αξιολογότατες. Επιδόθηκε με παροιμιώδη εργατικότητα και αφοσίωση στον εντοπισμό και στην επίλυση των προβλημάτων της γενέτειρας του, που την οραματιζόταν σαν την πιο εκσυγχρονισμένη και σαν την πιο πρωτοπόρα πόλη της Δυτικής Στερεάς με πληθυσμό άνω των εκατό χιλιάδων ψυχών και με έδρα Πανεπιστημίου. Επί δημαρχίας του, έγιναν τα μεγαλύτερα έργα ύδρευσης., αποχέτευσης και οδοποιίας. Πυροσβεστική Υπηρεσία., Τουριστική Αστυνομία, Δημοτική Φιλαρμονική, Τεχνικές Σχολές, Δημοτικός Σταθμός και Παπαστράτειος Δημοτική Βιβλιοθήκη είναι έργα δικά του.

Απασχολούσε δε καθημερινά 400 εργάτες σε διάφορα δημοτικά έργα γι' αυτό και τον έλεγαν "Ταΐνά"-Τροφοδότη.

Σπάνια άνθρωπος έδωσε ένα τόσο μακρόχρονο, πολύπλευρο και έντονο ενεργό παρών στη Δημοτική, στην Πολιτική και στην Εθνική ζωή όσο ο Γεώργιος Παπαϊωάννου.

Πέρα των όσων αναφέραμε ως τώρα στη σημερινή μας ομιλία για την προσωπικότητα του Παπαϊωάννου και το εθνοκοινωνικό" του έργο, θεωρούμε αναγκαίο και ουσιώδες, να δώσουμε μια περιληπτική σκιαγράφηση της Μορφής του.

Ως γιατρός, υπηρέτησε με αφοσίωση και υπευθυνότητα την ιατρική επιστήμη και αποτέλεσε την κοινοτική πρόνοια των φτωχών κατοίκων του Αγρινίου και της περιοχής Τριχωνίδας.

Ως πολιτικός ξεχώρισε για το ελληνοχριστιανικό ήθος, για τις γνήσιες δημοκρατικές του ιδέες και για τους πεισματώδεις αγώνες που έκαμε μέσα στο κοινοβούλια, για το δίκιο και το καλό των συμπατριωτών του και γενικότερα για την πρόοδο της χώρας του.

Τέλος, ως αντιστασιακός και Αρχηγός ΕΔΕΣ Τριχωνίδος στοίχειωσε μέσα του, την ιδέα της απελευθέρωσης της πατρίδας του από τους κατακτητές, αγωνιζόμενος αφιλοκερδώς και απονήρευτα. Η πατριωτική του συμπεριφορά και το ψυχικό του σθένος, θύμιζαν τον προπάππο του Δήμο Σκαλτσά.

Πέθανε στις 18 Απριλίου 1986 ώρα 13:30' από βαριά καρδιοαναπνευστική ανεπάρκεια. Ο θάνατος του, προκάλεσε έντονο ψυχικό πόνο σ' ολόκληρη την Αιτωλοακαρνανία.

*  Το κείμενο του Βασίλη Λαμνάτου που δημοσιεύουμε παραπάνω, για τον Γεώργιο Παπαϊωάννου, αποτελεί μέρος της εισήγησης του συγγραφέα  στο επιστημονικό συνέδριο που διοργάνωσε η Αιτωλική Πολιτιστική Εταιρεία (ΑΙ.ΠΟ.Ε.) τον Νοέμβριο του 2008.

Δευτέρα, 6 Ιουνίου 2016

Μια οφειλόμενη απάντηση στο ντοκιμαντέρ «Άρης Βελουχιώτης – το δίλημμα» και στα περί (δήθεν) συνεργασίας Ζέρβα-Γερμανών που «ομολογεί» ο Καρλ Χάιντς Ρότφουξ


Του Γιάννη Αθανασόπουλου
ιστορικού


Ο Καρλ Χάιντς Ρότφουξ.
Είναι γνωστό εδώ και χρόνια το ντοκιμαντέρ «Άρης Βελουχιώτης – το δίλημμα», που έχει σκηνοθετήσει ο Φώτος Λαμπρινός, για τη μονόπλευρη και προπαγανδιστική προσέγγιση και παρουσίαση των γεγονότων. Ακόμα περισσότερο όταν την ιστορική επιμέλεια του όλου φίλμ έχει αναλάβει ο γνωστός ιστορικός Χάγκεν Φλάισερ.

Θα ασχοληθούμε με το απόσπασμα που παρουσιάζει τον αρχηγό του ΕΔΕΣ, Ναπολέοντα Ζέρβα σαν συνεργάτη των Γερμανών! Είναι γνωστό ότι εδώ και χρόνια προπαγανδίζονται τέτοια μυθεύματα από ανθρώπους που είναι ή δηλώνουν ιστορικοί. Άλλοι δεν είναι τίποτα περισσότερο ή τίποτα λιγότερο από εμπαθείς που αναμασούν τα γραφόμενα της προπαγάνδας κομισαρίων του ΚΚΕ ήδη από την εποχή εκείνη. Άλλοι επίσης είναι είτε ενοχικοί Γερμανοί είτε αμετανόητοι ναζί που ωστόσο προσπαθούν να αποποιηθούν τα όσα έπραξαν τότε για να μη πληρώσουν μετά τον πόλεμο φτάνοντας ως το σήμερα.

 Καρλ Χάιντς Ρότφουξ υπήρξε διευθυντής του ΙΙ γραφείου της 1ης Ορεινής Μεραρχίας Endelweiss και στο ντοκιμαντέρ φιλοξενείται για να «αποδείξει» την συνεργασία Ζέρβα – Γερμανών. Πριν αναφερθώ στα γεγονότα θα παραθέσω τα λεγόμενα του Ρότφουξ στο εν λόγω απόσπασμα: «Λόγω του ότι υπήρχε μπέρδεμα στις αντάρτικες δυνάμεις σκεφτήκαμε να ζητήσουμε επαφές με κείνες τις οργανώσεις που ήταν πιο κοντά στους δικούς μας πολιτικούς στόχους. Με τη μεσολάβηση του Μπίκελ του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού συνδεθήκαμε για πρώτη φορά με τον στρατηγό Ζέρβα και τον ΕΔΕΣ. Οι επαφές αυτές συνεχίστηκαν και όταν ανέλαβε την διοίκηση της Δυτικής Ελλάδας, το 22ο Σώμα Στρατού υπό τον στρατηγό Χούμπερτ Λαντζ. Τότε έγινε επέκταση αυτών των επαφών. Σκοπός μας ήταν να ουδετεροποιήσουμε τις περιοχές που ελέγχονταν από εθνικιστικές ανταρτομάδες για να μπορέσουμε να συγκεντρώσουμε τις δυνάμεις μας εναντίον των ερυθρών τμημάτων του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Δεύτερος στόχος μας ήταν να κρατήσουμε τις παράκτιες περιοχές, ελεύθερες από εκείνες τις ανταρτικές ομάδες που θα μπορούσαν να βοηθήσουν μια συμμαχική απόβαση. Το Νοέμβριο του 1943, μετατέθηκα στην Γιουγκοσλαβία κι έτσι δεν έχω άμεση αντίληψη για όσα συνέβησαν μέχρι και τα μέσα του 1944. Γνωρίζω πάντως ότι το 22ο Σ.Σ. ανέπτυξε ακόμα περισσότερο αυτές τις επαφές που δεν κατέληξαν σε πλήρη τερματισμό των εχθροπραξιών πέτυχαν όμως να ουδετεροποιήσουν μεγάλες περιοχές»

Ακολουθεί από τον εκφωνητή του ντοκιμαντέρ αναφορά στην ανυπόγραφη έκθεση που κάνει λόγο για τη «συμφωνία κυρίων» μεταξύ Ζέρβα και Γερμανών τον Φεβρουάριο του 1944 μέχρι και τον Ιούλιο (υποτίθεται). Και συνεχίζει μετά την εισαγωγή αυτή ο Ρότφουξ: «Αυτό το επιβεβαιώσαμε απόλυτα μόλις επιστρέψαμε στην Ελλάδα τον Μάιο του 1944. Γνωρίζω επίσης, ότι μετά την αποχώρηση του 22ου Σ.Σ. από την Ελλάδα καταβλήθηκε κάθε προσπάθεια να μη πέσει τίποτα από τον οπλισμό που αφήναμε πίσω μας, στα χέρια των ερυθρών ανταρτομάδων. Έτσι δεν είναι καθόλου περίεργο που με την ίδια λογική αφήσαμε όπλα και πυρομαχικά στον ΕΔΕΣ»

Αρχικά θα προσπαθήσω να αναλύσω βάσει πηγών, ντοκουμέντων και μαρτυριών την εγκυρότητα όλων όσων υποστηρίζει ο Ρότφουξ αλλά και πως έλαβαν χώρα τα πραγματικά γεγονότα, κάτι το οποίο δεν έχει ως αντικειμενικό σκοπό το συγκεκριμένο απόσπασμα του ντοκιμαντέρ. Και αυτό γιατί είτε αποκρύπτονται ολοκληρωτικά και συνειδητά αλήθειες είτε παρουσιάζονται κατά παραγγελία – δηλαδή καθαρά υποκειμενικά και μεροληπτικά –  τα ιστορικά γεγονότα προκειμένου να εξυπηρετηθούν προπαγάνδες και μηχανισμοί που δεν έχουν σχέση με την κατά το δυνατό αντικειμενική προσέγγιση των γεγονότων.

Αναφέρει λοιπόν ο Ρότφουξ: «Λόγω του ότι υπήρχε μπέρδεμα στις αντάρτικες δυνάμεις σκεφτήκαμε να ζητήσουμε επαφές με κείνες τις οργανώσεις που ήταν πιο κοντά στους δικούς μας πολιτικούς στόχους«. Εν μέρει έχει δίκιο ο Γερμανός αξιωματικός, αποκρύπτει όμως – ή αυτό πράττουν οι δημιουργοί του φιλμ – το γεγονός πως οι Γερμανοί εκείνη την περίοδο έστειλαν την ίδια επιτροπή όχι μόνο στον Ζέρβα αλλά και στην VIIIη Μεραρχία του ΕΛΑΣ Ηπείρου. Αυτό αποτελεί ένα πρώτο και συνειδητό σφάλμα που αποδεικνύει τους πραγματικούς προπαγανδιστικούς στόχους και σκοπούς του «ιστορικού» ντοκιμαντέρ. Γράφει ο Γερμανός ιστορικός Χάιντς Ρίχτερ, που έχει μελετήσει εξονυχιστικά τα γερμανικά αρχεία της Βέρμαχτ και των υπηρεσιών του Γερμανικού στρατού: «Σημείο εκκίνησης ήταν ο Ζέρβας, με τον οποίο έπρεπε ν’ αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις (σσ οι Γερμανοί) για να πετύχουν σύναψη ανακωχής. Αν ο Ζέρβας συμφωνούσε, τότε θα είχαν έναν εχθρό λιγότερο, αν όχι τότε θα τα έβαζαν και μαζί του (σσ όπως και έγινε λίγες μέρες μετά). Οπωσδήποτε όμως με την ανάληψη αυτών των επαφών, που θα διοχετεύονταν κατάλληλα, η επιθυμητή διάσπαση ανάμεσα στον ΕΔΕΣ και στον ΕΛΑΣ θα πετύχαινε. Τα σχέδια αυτά ενισχύθηκαν με οδηγίες της ανώτατης διοίκησης της Βέρμαχτ στις 21 Σεπτεμβρίου 1943″ {Δύο επαναστάσεις και αντεπαναστάσεις στην Ελλάδα 1936-1946, τόμος β’, σ. 28}.

Όπως επίσης είναι γνωστό πως τα πολιτικά ιδεώδη του Ζέρβα προσωπικά και του ΕΔΕΣ σαν οργάνωση ήταν άκρως αντίθετα με τα εθνικοσοσιαλιστικά πιστεύω των Ναζί. Ο Ζέρβας και το πολιτικό πρόγραμμα του ΕΔΕΣ ήταν ταγμένοι στα βενιζελικά και δημοκρατικά ιδεώδη. Όπως είναι κοινά από όλους τους ιστορικούς αποδεκτό πως οι Γερμανοί δεν νοιάζονταν για την επικράτηση των «εθνικιστών» ή των «κομμουνιστών» ανταρτικών οργανώσεων αλλά για την εξασφάλιση δικών τους δυνάμεων μέσω της διασπαστικής τους πολιτικής έναντι των οργανώσεων που είχε ως στόχο να αναζωπυρώνει τον εμφύλιο πόλεμο μεταξύ ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ όποτε οι ίδιοι το έκριναν σωστό προς εξυπηρέτηση δικών τους συμφερόντων. Γράφει ο Νουμπάχερ προς τις Γερμανικές αρχές στην Ελλάδα: «Για την αποφυγή παρεξηγήσεων πρέπει να πληροφορηθεί η Ομάδα Στρατού Ε τις εξής οδηγίες σχετικές με τη διασπαστική μας πολιτική στην Ελλάδα. Πρέπει να οξύνουμε κάθε αντίθεση και να προκαλούμε όσο περισσότερο διαμάχες και συγκρούσεις μπορούμε (σσ μεταξύ ανταρτών των δύο οργανώσεων). Δεν υπάρχει θέμα να πάρουμε το μέρος της μιας ή της άλλης ομάδας. Δεν αποβλέπουμε να σώσουμε την Ελλάδα από την μπολσεβικοποίηση, αλλά αποκλειστικά και μόνο να οξύνουμε με όλα τα μέσα την αντίθεση ανάμεσα στους Άγγλους και τους Ρώσους. Σταθερή πολιτική μας γραμμή είναι ότι στην Ελλάδα πρέπει να εφαρμόσουμε διασπαστική πολιτική». Επομένως γίνεται απολύτως κατανοητό πως τα λεγόμενα του Καρλ Χάιντς Ρότφουξ δεν έχουν απολύτως καμία βάση καθώς οι Γερμανοί δεν αποσκοπούσαν ποτέ, σε καμία χρονική περίοδο στο να υποστηρίξουν κάποια πλευρά και ειδικά αυτή των Εθνικών Ομάδων του Ζέρβα, γιατί όπως αναφέρει ο Νουμπάχερ δεν αποσκοπούσαν οι Γερμανοί να σώσουν την Ελλάδα από την μπολσεβικοποίηση. Τόσο απλά.

Συνεχίζει ο Γερμανός αξιωματικός: «Με τη μεσολάβηση του Μπίκελ του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού συνδεθήκαμε για πρώτη φορά με τον στρατηγό Ζέρβα και τον ΕΔΕΣ. Οι επαφές αυτές συνεχίστηκαν και όταν ανέλαβε την διοίκηση της Δυτικής Ελλάδας, το 22ο Σώμα Στρατού υπό τον στρατηγό Χούμπερτ Λαντζ. Τότε έγινε επέκταση αυτών των επαφών». Ο τρόπος που γίνεται η περιγραφή δίνει εντελώς παραπλανητικά το δικαίωμα στον ακροατή να βγάλει το συμπέρασμα ότι υπήρξε αποκλειστικά και μόνο επαφή Ζέρβα – Γερμανών, ενώ είναι γνωστό πως η ίδια επιτροπή υπό την ηγεσία του εκπροσώπου του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού Μπίκελ συναντήθηκε και με το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στην Ήπειρο. Η επιτροπή αυτή έφτασε στο Αρχηγείο του Ζέρβα την 4η Οκτωβρίου 1943 και στην έδρα της VIIIης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ Ηπείρου την 6η Οκτωβρίου. Ουδεμία αναφορά γίνεται από τον Ρότφουξ στις επαφές των Ναζί με τον ΕΛΑΣ πολλώ δε μάλλον στη συμφωνία που αποφασίσθηκε ανακωχή 15 ημερών. Δείγμα της μεροπληπτικής και συνειδητά παραπλανητικής οπτικής των δημιουργών του ντοκιμαντέρ. Για όλα αυτά τα γεγονότα γίνονται αναλυτικές και τεκμηριωμένες αναφορές στο βιβλίο μου Ναπολέων Ζέρβας και το έπος της Εθνικής Αντιστάσεως του ΕΔΕΣ-ΕΟΕΑ, εκδόσεις Πελασγός. Βασισμένες σε πηγές όλων των πλευρών και παρατάξεων. Για μια βασική θεώρηση των γεγονότων μπορείτε να δείτε εδώ.

Αυτό που δεν τονίζεται ωστόσο είναι ο λόγος που οι Γερμανοί μέσω του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού επεδίωκαν να πετύχουν ανακωχή με τους αντάρτες. Από τα τέλη Σεπτεμβρίου 1943 σημαντικές δυνάμεις του ΕΔΕΣ ξεκίνησαν σαμποτάζ και επιθετικές ενέργειες κατά των Γερμανών με βάση πάντα διαταγές του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής στην Ήπειρο και στην Αιτωλοακαρνανία. Οι επιθέσεις αυτές προξένησαν απώλειες και προβλημάτισαν τον εχθρό. Συνεχίστηκαν μέχρι τις 5-6 Οκτωβρίου 1943 ενώ δηλαδή η επιτροπή ήταν στο Αρχηγείο του Ζέρβα και οι Γερμανοί απάντησαν με πυρπολήσεις χωριών από την 1η Οκτωβρίου στην περιοχή της Άρτας μέχρι και την περιοχή των Ιωαννίνων με αποκορύφωμα το ολοκαύτωμα των Λιγκιάδων και της Μπάρρας την 3η Οκτωβρίου 1943. Επιπλέον ενώ τα σαμποτάζ των Ομάδων του Ζέρβα συνεχίζονταν στις 30 Σεπτεμβρίου έπεσε σε ενέδρα του οπλαρχηγού του ΕΔΕΣ Αλέκου Παπαδόπουλου ο διοικητής του 98ου Συντάγματος της 1ης Μεραρχίας Ορεινών Καταδρομών «Εντελβάις», συνταγματάρχης Γιόζεφ Ζάλμινγκερ και εκτελέστηκε. Οι Γερμανοί έστειλαν την επιτροπή με στόχο να σταματήσουν την ορμή των επιθέσεων και των σαμποτάζ του ΕΔΕΣ και να ζητήσουν την ανταλλαγή του Ζάλμινγκερ με άλλους ομήρους, από την στιγμή που νόμιζαν πως ήταν αιχμάλωτος. Επομένως ο λόγος που οι Γερμανοί στράφηκαν προς τον Ζέρβα δεν ήταν κάποια συμπάθεια όπως υπονοεί ο Ρότφουξ αλλά οι επιθέσεις που τους προξένησαν απώλειες.

Σχετικά με την επιτροπή υπό την ηγεσία του Μπίκελ – που στόχο είχε να πείσει τους αντάρτες να παύσουν τα σαμποτάζ και τα χτυπήματα κατά των Γερμανών με αντάλλαγμα να σταματήσουν οι ναζί να εκτελούν αμάχους –  στο αρχηγείο του Ζέρβα και στο τι ειπώθηκε μας ενημερώνει ο στρατηγός Ζέρβας στο ημερολόγιο του την 4η Οκτωβρίου: «Απήντησα ότι εμείς είμαστε στρατός κράτους νομίμου ως επαναστατήσαντος και επιβληθέντος και ότι δεν έχουν δικαίωμα να κάνουν αντίποινα κατά των αμάχων, αλλά να πολεμήσουν εναντίον μας. Επίσης αν θέλουν να συζητήσουν μαζύ μας να αποστείλουν εδώ αξιωματικούς των εξουσιοδοτημένους από την Ανωτ. Στρατ. Διεύθυνσιν. Ο Ελβετός εξέφρασε την γνώμην ότι θέλουν τρόπον τινά διά να εξασφαλίσουν την ομαλήν υποχώρησίν των, δι΄αυτού διεβίβασα παραγγελίαν εις τον Γερμανόν όπως αποχωρούντες μας παραδώσουν τον οπλισμόν των και διοίκησιν, διατί δεν θέλομεν να χυθή αθώο αίμα. Σχετικώς ετηλεγράφησα εις τον Γενικόν Στρατηγείον Μέσης Ανατολής. Η Επιτροπή των Ιωαννίνων μου έδωκεν έγγραφον πρότασίν της και εγώ είπα και έγραψαν ανυπόγραφον απάντησιν. Ειδοποίησα και το ΕΑΜ…» {Ημερολόγιο στρατηγού Ναπολέοντα Ζέρβα 1942-1945, σ. 333-334}.

Το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ ωστόσο αν και ειδοποιήθηκε από τον Ζέρβα πίστευε πως υπήρξε συμφωνία του ΕΔΕΣ με τους Γερμανούς. Γράφει ο Σόλωνας Γρηγοριάδης: «Λόγω της ιδιότητάς μου είχα την δυνατότητα να αναδιφώ τους φακέλους του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ και να συναναστρέφομαι συνεχώς τους ηγέτες του. Γνωρίζω πως οι επαφές του Ζέρβα με τις «πρεσβείες» που σκόπιμα του στέλναν οι Γερμανοί απ’ τα Ιωάννινα και την Άρτα και κατόπιν με Γερμανούς αξιωματικούς, είχαν προκαλέσει αναστάτωση. Μολονότι ο αρχηγός του ΕΔΕΣ είχε ειδοποιήσει το Κοινό Στρατηγείο, από την πλευρά του ΕΛΑΣ θεωρούνταν η ειδοποίηση ως καμουφλάζ και ότι η ανακωχή του Ζέρβα με τους Γερμανούς ως ουσιαστική. Στο διευθυντή του 2ου Γραφείου του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ Σεραφείμ Στρατίκη, είχα εκφράσει ενδοιασμούς αν υπάρχουν αποδείξεις ότι ο Ζέρβας πραγματικά συνεργαζόταν με τους Γερμανούς. – «Εγώ όμως είμαι βέβαιος, μου απάντησε πως έχουν μεταξύ τους όχι απλώς συμφωνία αλλά μυστική συμμαχία…» Η σύγχυση με τον «ΕΔΕΣ των Συνταγματαρχών» στην Αθήνα, ο φανατισμός και η καχυποψία της εποχής, η συναίσθηση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ πως η αντεπανάσταση είχε δραστηριοποιηθεί στα βουνά και τις πόλεις και αναμενόταν η επίθεσή της, ήσαν αρκετά για να δημιουργήσουν την αντίληψη για την οποία μιλάμε εκτενώς πιο πάνω» { Σόλωνας Γρηγοριάδης, Συνοπτική ιστορία της Εθνικής Αντίστασης 1941-1945, σ. 382}. Κατοπινά γεγονότα έδειξαν πως ήταν φαντασίες ή ευσεβείς πόθοι της εαμικής πλευράς όλα αυτά. Αποκορύφωμα ήταν η επιχείρηση «Πάνθηρ» της Endelweiss που ξεκίνησε στην Ήπειρο την 17-18η Οκτωβρίου με στόχο την οριστική διάλυση του Ζέρβα και της οργάνωσής του. Τα γεγονότα της μάχης της Νεράιδας  αποτέλεσαν μια ακόμη απόδειξη. Ο ΕΛΑΣ Ηπείρου ωστόσο συμφώνησε με μια ανακωχή διάρκειας 15 ημερών (6-20 Οκτωβρίου 1943), όπως προκύπτει από τα αρχεία της οργάνωσης. Ο Χάγκεν Φλάισερ μάλιστα αποδέχεται την «αμφισβητούμενη αλλά οπωσδήποτε πραγματική δεκαήμερη ανακωχή» {Χάγκεν Φλάισερ, Επαφές Γερμανών και Ελληνικής αντίστασης, στο Ένα έθνος σε κρίση 1940-1950, σ.  103}. Βέβαια η ανακωχή δεν ήταν δεκαήμερη αλλά συνεχίστηκε μέχρι της 20 Οκτωβρίου όπως επαναλαμβάνω βεβαιούν τα αρχεία του ΕΛΑΣ.

Σχετικά με τον ΕΔΕΣ οι Γερμανοί στέλνουν στις 11 Οκτωβρίου άλλη επιτροπή υπό τη  ηγεσία του Μητροπολίτη Άρτας με στόχο να σωθεί ο άμαχος πληθυσμός από τα αντίποινα των Γερμανών. Ο αρχηγός του ΕΔΕΣ ενημερώνει ξανά του Στρατηγείο Μέσης Ανατολής για τις προτάσεις των Γερμανών. Οι σύμμαχοι διατάζουν τον Ζέρβα να δεχθεί συνάντηση παρά μόνο εάν οι Γερμανοί δεχθούν να παραδοθούν άνευ όρων. Τελικώς ο Ζέρβας σε συνεννόηση με τον Θέμη Μαρίνο αποφασίζουν να στείλουν έναν αντιπρόσωπο με παρελκυστική τακτική, δηλαδή να κερδίσουν χρόνο ώστε να μην χτυπήσουν και οι Γερμανοί μιας και ο ΕΛΑΣ έχει ξεκινήσει ήδη από τις 6 Οκτωβρίου τον κατοχικό εμφύλιο {Ημερολόγιο στρατηγού Ναπολέοντα Ζέρβα 1942-1945, σ. 340}. Ο λοχαγός Γαλάνης ή Γαλάτης στέλνεται σαν αντιπρόσωπος. Γράφει ο αντάρτης του ΕΔΕΣ, Γιώργος Ρωμανός στο ημερολόγιο του: «17.10.43 Γυρίζει ο Γαλάτης. Είχε τη συνάντηση. Δύο γερμανικά αυτοκίνητα με μοτοσυκλέτες γύρω σταμάτησαν σ’ ένα σημείο και περίμεναν. Από τη δική μας πλευρά προχώρησε ο Γαλάτης με την άκομψη μπλε φορεσιά του, άοπλος και χωρίς συνοδεία. Μίλησαν επί ένα τέταρτο. Οι Γερμανοί περίμεναν θετική απάντηση. Ο Ζέρβας είχε ζητήσει οδηγίες απ’ το Κάιρο απ’ όπου του απαγόρευσαν να κλείσει ανακωχή. Η αποστολή του Γαλάτη ήταν να βρει κάποιο επιχείρημα να παρελκύσει για λίγες μέρες την αρχική συμφωνία….» {Γεώργιος Ρωμανός, Μια αθηναϊκή βεγγέρα του 1944, Ημερολόγιο από την Ελεύθερη Ορεινή Ελλάδα, σ. 177}. Δεν υπάρχει καμία επομένως συμφωνία του Ζέρβα με τον εχθρό. Η «αρχική συμφωνία» που κάνει λόγο ο Ρωμανός ήταν η διαταγή του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής προς όλες τις οργανώσεις πως μετά τα σαμποτάζ που ξεκίνησαν τέλη Σεπτεμβρίου 1943 οι Γερμανοί θα απαντούσαν με αντίποινα. Οι Βρετανοί λοιπόν διέταξαν τις οργανώσεις να σταματήσουν τα σαμποτάζ όταν τεθεί θέμα αντιποίνων σε αμάχων αλλά να μην τονισθεί στις επιτροπές ο λόγος που αυτά σταματούν. Γι αυτό και ο Ζέρβας στο απόσπασμα του ημερολογίου του που παρέθεσα πιο πάνω λέει στον Μπίκελ πως οι Γερμανοί δεν έχουν το δικαίωμα να συνεχίζουν να χτυπούν άμαχο πληθυσμό. Και συνεχίζει λέγοντας πως αν οι Γερμανοί θέλουν να προτείνουν κάτι να στείλουν αντιπροσώπους. Ούτε συμφωνία ούτε ανακωχή.

Μετά την παρελκυστική τακτική του Ζέρβα οι Γερμανοί αντιλαμβανόμενοι πως ο αρχηγός του ΕΔΕΣ τους εμπαίζει εξαπολύουν εκκαθαριστικές επιχειρήσεις με 5.000 Γερμανούς Αλπινιστές της «Εντελβάις» αποκλειστικά κατά του ΕΔΕΣ. Παράλληλα οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ επιτέθηκαν ταυτόχρονα με τους Γερμανούς σε σημείο από τις 18 Οκτωβρίου μέχρι την 5η Νοεμβρίου 1943 ο ΕΔΕΣ να πολεμά ταυτόχρονα σε δύο μέτωπα και να δέχεται επιθέσεις από δύο εχθρούς {βλέπε Χάιντς Ρίχτερ, Δύο επαναστάσεις και αντεπαναστάσεις στην Ελλάδα 1936-1946, σ. 41}. Οι Γερμανοί αποσκοπούσαν στην απόλυτη διάλυση των δυνάμεων του Ζέρβα γι’αυτό στράφηκαν προς την έδρα του Γενικού του Αρχηγείου και στο διάβα τους κατ έκαψαν τα πάντα {Σόλωνας Γρηγοριάδης, Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας 1941-1974, τόμος Α΄, σ. 400}  ενώ από αποκλειστικά εαμικές πηγές τα μαχόμενα τμήματα των ΕΟΕΑ-ΕΔΕΣ χαρακτηρίζονται «διασκορπιθέντα – διαλυθέντα υπό των γερμανικών δυνάμεων» {Βλ. σχετική έκθεση Θεόδωρου Μακρίδη εδώ} . Ιδιαίτερα σημαντική θεωρώ και την κρίση του ιστορικού Χάγκεν Φλάισερ που επιμελήθηκε το ντοκιμαντέρ αυτό. Στην Ιστορία του Ελληνικού έθνους (τόμος 16ος, σ. 36) παρόλο που με έντεχνο τρόπο προσπαθεί να προβάλει μια σχέση Ζέρβα – Γερμανών καταλήγει πως από τις 18 Οκτωβρίου και μετά οι επιθέσεις των ναζί στο Βουλγαρέλι προκάλεσαν πανωλεθρία για τις δυνάμεις του Ζέρβα! Εξυπακούεται πως και στο συγκεκριμένο έργο ο Φλάισερ δεν αναφέρει καν τις επαφές του ΕΛΑΣ με τους Γερμανούς…

Έτσι αναιρούνται και οι αναφορές του Ρότφουξ περί στόχευσης των Γερμανών να ουδετεροποίησουν τα εδάφη που ήλεγχε ο Ζέρβας για να στραφούν κατά του ΕΛΑΣ. Συνεχίζοντας αναφέρει: «Δεύτερος στόχος μας ήταν να κρατήσουμε τις παράκτιες περιοχές, ελεύθερες από εκείνες τις ανταρτικές ομάδες που θα μπορούσαν να βοηθήσουν μια συμμαχική απόβαση». Αυτό είναι αληθές σε απόλυτο βαθμό ως προς την πολιτική των Γερμανών. Αλλά αποδεικνύει πως ο ΕΔΕΣ ήταν αυτός που ανά πάσα ώρα και στιγμή ήταν έτοιμος και διαθέσιμος να δεχθεί την απόβαση των συμμάχων κάτι το οποίο ήθελαν να αποτρέψουν οι κατακτητές. Το γεγονός ότι ο Ρότφουξ εννοεί πως ο ΕΔΕΣ ήταν αυτός που έπρεπε να πειστεί να είναι ουδέτερος έναντι των Γερμανών αποδεικνύει νομίζω πόσο υπολόγιζαν οι ναζί των Ζέρβα. Και άρχισαν να τον υπολογίζουν μετά την απόλυτη επιτυχία που είχαν οι δυνάμεις του στις επιχειρήσεις Animals τον Ιούλιο του 1943. Δεν είναι τυχαίο πως από τότε ο ίδιος ο Χίτλερ αντιλήφθηκε πως οι δυνάμεις και τα εδάφη που ήλεγχαν οι αντάρτες του Ζέρβα αποτελούσαν μέγιστο στήριγμα στους συμμάχους αν αυτοί αποφάσιζαν απόβαση στην Ελλάδα, με ότι αυτό συνεπαγόταν για την εξέλιξη των επιχειρήσεων.

Ακολούθως ο Ρότφουξ αναφέρει πως από τον Νοέμβριο του 1943 μέχρι και τα μέσα του 1944 λείπει εκτός Ελλάδος αλλά όταν γυρίζει ενημερώνεται για την «συμφωνία κυρίων» μεταξύ Ζέρβα και Γερμανών που υποτίθεται πως αποφασίσθηκε τον Φεβρουάριο του 1944. Και λέω υποτίθεται γιατί όντως το γερμανικό κείμενο που βασίζεται η συμφωνία αυτή δεν έχει ούτε ένα στοιχείο επίσημου εγγράφου. Για τα γεγονότα αυτά του 1944 αναφέρομαι επίσης στο βιβλίο μου. Η ιστορική πραγματικότητα πάντως μας έχει αποδείξει πως όντως την περίοδο Φεβρουαρίου – Μαΐου 1944 η σχέση ΕΔΕΣ- Γερμανών είναι περισσότερο ήπια. Και δεν είναι μόνο με τον ΕΔΕΣ αλλά με κάθε αντιστασιακή οργάνωση άρα και με τον ΕΛΑΣ. Ο λόγος είναι διττός. Αφενός οι δύο κύριες οργανώσεις μετά την λήξη του πεντάμηνου κατοχικού εμφυλίου με τη συμφωνία Μυροφύλλου – Πλάκας στις 28 Φεβρουαρίου 1944 αποσκοπούσαν στην αναδιοργάνωση των τμημάτων και δυνάμεών τους αφετέρου υπήρξαν διαταγές του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής στους αντάρτες να αναδιοργανωθούν ώστε να είναι έτοιμες οι οργανώσεις για την έναρξη των επιχειρήσεων Κιβωτός του Νώε. Ο αρχηγός του ΕΔΕΣ μάλιστα όταν ενημερώθηκε από τον Τομ Μπαρνς πως αυτό ζητούσε το Κάιρο, έστειλε δύο τηλεγραφήματα προς το ΣΜΑ για να επιβεβαιώσει την διαταγή των συμμάχων που έκανε λόγο για αμυντική στάση έναντι των Γερμανών {βλέπε σχετικά τηλεγραφήματα στο βιβλίο μου σ. 185}.

Όπως επίσης είναι ενδεικτικό το πως αναφέρουν τα γερμανικά αρχεία τον Ζέρβα ήδη από τον Ιούλιο του 1944, αναφέρω ενδεικτικά: «Η τελική στάση των δυνάμεων του Ζέρβα έναντι των Γερμανικών κατοχικών δυνάμεων, δημιουργεί μεγάλη απειλή, όχι μόνο αποκοπής της επαφής των δικών μας δυνάμεων στον χώρο της δυτικής Ελλάδας, αλλά επίσης εξουδετερώνει την δυνατότητα άμυνας και προάσπισης των ακτών. Σαν συνέπεια αυτού του γεγονότος, οι επιχειρήσεις των τελευταίων εβδομάδων συνέτειναν ώστε το προγεφύρωμα που εγκαταστάθηκε από τον εχθρό (Ζέρβα) στη βάση Πάργας – Αμμουδιάς να εδραιωθεί παραπέρα, κατά τρόπο μάλιστα που τον ευνοεί χωρίς εμπόδια, να εξασφαλίζει τον ανεφοδιασμό του και να μπορεί ν’ απορροφά νέες στρατιωτικές δυνάμεις των συμμάχων, που μεταφέρονται από την θάλασσα. Το προγεφύρωμα αυτό δεν αποτελεί μόνο ένα μόνιμο κίνδυνο για τη δυτική Ελλάδα, αλλά και ως αεροπορική βάση απειλεί ολόκληρο τον ελληνικό χώρο». Όπως επίσης και σε άλλο έγγραφο του ίδιου μήνα (υπ’ αριθμόν 6396/8-7-1944) οι Γερμανοί ανέφεραν πως οι δυνάμεις του Ζέρβα αποτελούν μεγαλύτερο κίνδυνο από τις κομμουνιστικές δυνάμεις γι’ αυτό η Ανώτατη Διοίκηση της Ομάδας Στρατού Ε θεωρούσε ότι έπρεπε να «συντριβούν οι Ομάδες του Ζέρβα». Τα επίσημα γερμανικά αρχεία δηλαδή αποκαλύπτουν την πραγματική σχέση Ζέρβα – Γερμανών και για το 1944.

Αντιθέτως ενώ εντελώς γενικόλογα ο Γερμανός αξιωματικός αναφέρεται στις επαφές που έκαναν οι Γερμανοί προς τον Ζέρβα, δεν αναφέρει τίποτα στις σχέσεις ΕΛΑΣ – Γερμανών το 1944. Είναι γνωστό ότι κατά τόπους και περιόδους ο ΕΛΑΣ έκανε συμφωνίες και ανακωχές με τις δυνάμεις των κατακτητών. Αυτό δεν είναι ένα αυθαίρετο και γενικόλογο συμπέρασμα αλλά γεγονός που προκύπτει από την έρευνα εαμικών πηγών και μαρτυριών. Φερ’ ειπείν, το συμφωνητικό του ΕΛΑΣ με τους Γερμανούς την 1η Σεπτεμβρίου 1944 στο Λιβάδι Θεσσαλονίκης. Ένα έγγραφο που αμφισβητήθηκε από ορισμένους μελετητές σαν πλαστό. Ωστόσο την απάντηση δίνει το επίσημο έγγραφο του ΚΚΕ, Νέος Κόσμος τεύχος Σεπτεμβρίου 1950, όπως ψηφιοποιήθηκε από τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας. Εκεί κατηγορείται ο Μάρκος Βαφειάδης ότι υπέγραψε συμφωνία με τους Γερμανούς και τους άφησε ανενόχλητους.



Επιπλέον στο συμφωνητικό αυτό γίνεται λόγος και για παράδοση οπλισμού των Γερμανών στις δυνάμεις του ΕΛΑΣ. Όπως επίσης υπάρχουν και γερμανικές πηγές που αναφέρονται σε συμφωνίες του ΕΛΑΣ και του Σιάντου συγκεκριμένα με τον εχθρό, επίσης τον Σεπτέμβριο του 1944 στην Αθήνα {Ρόλαντ Χάμπε, Η διάσωση της Αθήνας τον Οκτώβριο του 1944, σ. 5960}. Επομένως φαίνεται από τις συμφωνίες αυτές ποιος άφησε στο απυρόβλητο τους Γερμανούς και πήρε οπλισμό από αυτούς και ποιος όχι. Ενδεικτικό είναι εξάλλου τόσο από τα αρχεία του ΕΔΕΣ όσο και από βρετανικές και γερμανικές εκθέσεις πως την ίδια περίοδο οι Ομάδες του Ζέρβα δεν σταμάτησαν να χτυπούν τον εχθρό. Ο Λαντς πάντως προσπάθησε να βρει σημείο επαφής με τον Ζέρβα, ο ίδιος γράφει στο ημερολόγιο του: «Ο Λάνς τον εξουσιοδότησε (σσ. τον πράκτορα Αστέριο Μιχαλάκη) να μου διαβιβάση παράκλησίν του να μη τον κτυπώ και ότι είναι διατεθειμένος να μου παραδώσει τας πόλεις Άρτα, Πρέβεζα, Ιωάννινα και Μέτσοβον και όλον τον οπλισμόν. Του είπα να δώση απάντησιν ότι του συμφέρει να παύση τα παζαρέματα» {Ημερολόγιο στρατηγού Ναπολέοντα Ζέρβα 1942-1945, σ. 596} .


Παρασκευή, 6 Μαΐου 2016

Από την Αντίσταση στη Βουλή: πρώην εδεσίτες στα κοινοβουλευτικά έδρανα, των Βαγγέλη Τζούκα, Νίκου Βαφέα


Ο Ναπολέων Ζέρβας σαν αρχηγός-βουλευτής του Εθνικού Κόμματος Ελλάδος. Δίπλα του ο Παν. Κανελλόπουλος και ο Σοφοκλής Βενιζέλος. 


Η πορεία στα πολιτικά δρώμενα των μαχητών του ΕΔΕΣ, Κομνηνού Πυρομάγλου, Αλέξανδρου Παπαδόπουλου, Δημήτρη Ιωάννου και Στυλιανού Χούτα μέσα από εργασία του Βαγγέλη Τζούκα και του Νίκου Βαφέα.

Διαβάστε την εργασία ΕΔΩ.




Πηγή